„We need to talk about Kevin“: Može li dete biti psihopata?

we-need-to-talk-about-kevinUprkos tome što je psihopatija prisutna u javnosti kao i u psihološkim istraživanjima, uzroci psihopatije  i nasilja koje iz nje proizilazi ostaju enigma za profesionalce u oblasti mentalnog zdravlja kao i za društvo u celini. Osnovna odlika poremećaja je odsustvo normalnog ljudskog iskustva. U poslednje vreme dominantan je stav u nauci da bolest ima genetsku predispoziciju a da njen tok određuju sredinski faktori. Stephen Porter sa University of British Columbia međutim, zastupa stav da su sredinski faktori od ključne važnosti, te da je psihopatija ‘’sekundarni fenomen’’. Analizirajući kliničke i empirijske podatke ovaj autor  iznosi hipotezu da negativna iskustva u detinjstvu mogu imati uticaja na emocionalno funkcionisanje u odraslom dobu. Zapravo, pojedinci koji su ozbiljno traumatizovani ili obmanuti od strane značajnih osoba u detinjstvu, mogu vremenom naučiti da ‘’isključe’’ emocije kao efikasan koping mehanizam, što kasnije može dovesti do  poremećaja ličnosti.

Postoje i istraživanja koja pokazuju da psihopatija ima neurološku osnovu, tako što amigdala omogućava negativno potkrepljenje antisocijalnog ponašanja kroz njegovo povezivanje sa stresom koji izaziva kod žrtava. Informacije koje slede prosleđuju se ventromedijalnom prefrontalnom korteksu, što ‘’zdravu’’ jedinku sprečava da počini nove moralne  greške. No kod psihopata disfunkcije u baš ovim strukturama vode do povećanog rizika od korišćenja antisocijalnog ponašanja da bi se postigli ciljevi.

(MAJOR SPOLIERS AHEAD) U romanu We need to talk about Kevin Lionel Shrivera, maloletni Kevin ubija četrnaestoro ljudi hladnokrvno i s predumišljajem, uključujući i školsku nastavnicu, oca i sestru. Knjiga je pisana u epistolarnoj formi – pisama majke pokojnom (to saznajemo tek na kraju knjige) ocu. Kevinova majka Eva živi nakon ovog svojevrsnog school shooting u nekoj vrsti izolacije i samokažnjavanja. Izabrala je da živi u istom gradu u kome se sve odigralo, čak i u istoj kući. Kuća često osvane isprskana crvenom farbom, mržnja meštana prema Evi je gotovo opipljiva, lome jaja u njenoj korpi u prodavnici ili prelaze ulicu da bi je ošamarili. Pošto je Kevin ubio nevine ljude, jedno od pitanja koje se nameće nakon svake besmislene tragedije je – zašto, baš kao u svim studijama koje se bave uzrocima psihopatskog nasilja.  Evino i Kevinovo prezime Katchaturian toliko je karakteristično u lokalnoj zajednici da ona ne bi mogla da sakrije svoj identitet, sve i kada bi to želela. Moguće je da njen čin samokažnjavanja i ostajanja u zajednici  koja je rado kažnjava ima veze sa pokušajem da odgovori na pitanje zašto, i pitanje o svojoj ličnoj odgovornosti, s obzirom na to da je bila primarni objekat mladog ubice i značajni drugi u njegovim formativnim godinama.

Knjiga, baš kao ni nauka, ne daje jasan odgovor na pitanje. Sa Evinog stanovišta, Kevin je bio ‘’zlo seme’’ od samog početka i nemoguće je bilo dati mu ljubav. Međutim, kako je knjiga bazirana isključivo na Evinoj tački gledišta, postavlja se pitanje da li je Eva bila, sa Kevinovog stanovišta, nesposobna da ovu ljubav pruži, što je dovelo do patološkog strukturisanja ličnosti njenog sina?

Melanie Klein pisala je o procesima introjekcije kao i projekcije i projektivne identifikacije koji su ključni u odnosu majka-dete. Jasno je da je Eva od samog početka ambivalentna prema Kevinu, čak i u toku trudnoće. Moguće je da je projektovala svoju anksioznost u još nerođenu bebu. Kasnije, Kevin joj se ‘’sveti’’ nekontrolisanim plakanjem i ‘’incidentima’’ u učenju čistoće, što provocira Evinu agresivnost.  Melanie Klein pripisuje bebi težnju da’’rascepi’’ voljeni objekat, majku, na onaj koji je u potpunosti dobar i onaj koji je u potpunosti loš, kao i težnju da kažnjava loš objekat. Na samom kraju, nakon što je ubio sestru i oca, majka je kažnjena na najgori mogući način tako što trpi posledice njegovih nezamislivo surovih postupaka, koji su u knjizi Shriverove opisani detaljno, bez mogućnosti iluzije da se radi o simboličkim radnjama. Sa stanovišta Edipovog kompleksa, nakon ubistva oca, Kevin dobija majku samo za sebe – majku kojoj više ništa u životu nije preostalo osim poseta sinu u zatvoru.

we-need-to-talk-about-kevin_2-620x3181

Lionel Shriver je uvek bila ambivalentna u vezi sa roditeljstvom i decom, tako da i sama knjiga povremeno može da se posmatra ne toliko kao knjiga o masovnom ubistvu koliko o unutrašnjem svetu majke koja nije sigurna da želi dete, a kada ga dobije, njihov odnos je veoma težak i komplikovan.Čak se može zaključiti da lik Eve nakon Kevinovog rođenja pati od postporođajne depresije  (a i predporođajne pride). Ukoliko roditelj (a po psihoanalitičkim teorijama, majka naročito) pati od postpartalne depresije, i deca se nalaze pod većim rizikom, jer im je teže da formiraju siguran atačment. Postpartalna depresija povezana je po mnogim istraživanjima sa višim stepenom antisocijalnog ponašanja kod dece.

Kevinov ‘’težak’’ temperament bukvalno od dana rođenja, kašnjenje u dostizanju uobičajenih pokazatelja razvoja, ‘’prkosno ‘’ponašanje i uopšte sociopatska struktura njegovih postupaka, površnost njegovih kontakata sa okolinom – upućuju na biološku osnovu ponašanja. Međutim, deca koja su težeg temperamenta često dobijaju negativnije reakcije roditelja kao i negativniji feedback tokom zadataka rešavanja problema, u smilu da ih roditelji češće kritikuju. Kevin pokazuje ambivalentni atačment stil prema majci, što znači da traži kontakt ali kada ga uspostavi, sklon je da agresivno reaguje. Majke dece sa ovim atačment stilom manje su responzivne na potrebe svoje dece, nekonzistentno odgovaraju na njih, što sprečava decu da ‘’koriste’’ majke kao ‘’container’’ (klajnijanski termin) ili kao odgovarajuće utočište i model za emocionalne reakcije. Odnos između Kevina i Eve uklapa se i u Pattersonov  ECCM model u kome su interakcije između deteta i roditelja karakterisane hostilnošću i negativnim emocijama, i međusobno se dodatno potkrepljuju. Ovaj model naglašava da  ovakva interakcija započinje u najranijem detinjstvu: temperament deteta utiče na kvalitet odnosa sa roditeljem. Kada deca reaguju na roditeljske zahteve besom ili otporom, roditelji počinju da negativno reaguju, postaju besni na decu i čak hostilni u reakcijama. Ovaj krug – negativnost kod deteta i oštre reakcije roditelja – vodi ka disfunkcionalnim ciklusima interakcije.

U prilog hipotezi o interakcijskoj prirodi Kevinovih problema stoji Evin odnos prema mlađoj kćeri, za čije je rođenje bila spremna i koju dočekuje i neguje s ljubavlju, a koja uza sve to ima lagan karakter. Kevin ubija Celijinog kućnog ljubimca, uništava Celijino oko kućnom hemijom in a vrhuncu svega, ubija je strelom. Definicija zavisti po Melanie Klein je percepcija da druga osoba poseduje nešto što mi želimo i bezgranična želja da joj to oduzmemo ili uništimo. U ovom slučaju, Kevin ne samo da zavidi Celiji na Evinoj ljubavi već i na kapacitetu da sa njom uspostavi zdrav odnos.U kontekstu zavisti se može objasniti i ubistvo oca jer Kleinova i Edipov kompleks posmatra kao želju da se uništi ono što je u majčinom posedu. Takođe je Franklin, Kevinov otac, predmet zavisti kao neko ko pruža gratifikaciju – Kevin želi da ga uništi samo zato što je ‘’dobar’’.

We Need to Talk About Kevin_School

Kevin u svakom slučaju pokazuje dosta karakteristika koje su zajedničke za počinitelje u tzv. school shootings.Ima problem u ponašanju, antisocijalne i narcistične crte, konfliktan odnos sa porodicom. Roditelji pokazuju prihvatanje ili negaciju patoloških ponašanja. Nedostaje mu intimnost u odnosima sa članovima porodice. Uz to, ima pristup oružju. Značajno je napomenuti da poznavanje svih ovih karakteristika nije dovoljno u prepoznavanju tipičnog počinioca ovog dela niti je dovoljno za prevenciju ovakvog čina.

Prema klajnijanskoj teoriji, Kevinova nesigurnost na samom kraju knjige kada na pitanje majke zašto je počinio zločin, odgovara da ne zna, zapravo je pomak, korak od ‘’paranoidno šizoidne’’ pozicije u kojoj je splitting glavni mehanizam i u kojoj je jasno ocrtana granica između ‘’idealno dobrog’’ i ‘’idealno lošeg’’prema depresivnoj poziciji. U depresivnoj poziciji, ‘’dobro’’ i ‘’loše’’ mogu biti aspekti jedne iste stvari, što je zbunjujuće, ali u razvojnom smislu predstavlja viši stupanj.

Autor: Marica Stijepović

4 thoughts on “„We need to talk about Kevin“: Može li dete biti psihopata?

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s